www.leriasdebea.blogspot.com

Translate

domingo, 28 de xuño de 2026

RUTA COSTA NAVIEGA



 Domingo, 28 de xuño, último deste mes. Soan varios despertadores ás 6:00 da mañá. Moito tempo por diante para chegar a Lugo, ao punto habitual de saída  no que xa, pasando de hora, empecei a desconfiar e chamei á guía de Galicia Infinita. Polo visto ela xa me chamara a min ao ver que non aparecía pero o que eu iñoraba era que cambiaran os puntos de recollida habituales. Pensei que xa non pillaba o autobús e téndoo a cinco minutos de onde eu estaba, quedei coa mente en branco e non souben que facer. Déronme alternativas de ir co me coche ata outro punto máis distante polo que pasarían e me poderían recoller alí.


Atravesei Lugo, á velocidade permitida e a altura de Frigsa, vin xente con mochilas na parada de autobús, aparquei deseguida e xunteime co grupo. Nese intre chegaba o autobús. 

Medio recuperada do nerviosismo que me acompañaba, vinme compartindo asento cunha amiga uruguaia e iso acabou de tranquilizarme.

Fixemos unha parada para almorzar no Rei das Tartas, á altura de Mondoñedo, e despois do café xa o corpo se preparóu para a aventura do día.




Chegamos ao aparcadeiro da praia de Barayo, Asturias; unha das máis fermosas do noroeste peninsular, e dende alí comezamos a ruta que sería de 15,8 kms. pola costa ata chegar á praia de Navia. 

Entre voltas e revoltas, con cantís profundos á nosa dereita fomos facendo o percorrido, unhas veces subindo, outras baixando, con escaleiras nos sitios mais difíciles, sempre escoitando o son das ondas do mar Cantábrico que rompían contra rochas e cantís, colándose por calexóns sen saída, formando calas imposibles e praias escondidas, so para expertos, con paisaxes naturais, libres de edificacións ou elementos artificiais, fomos chegando ao Porto de Vega, unha vila costeira con vestixios indianos na capela e na lonxa, declarado pueblo ejemplar polo Principado de Asturias, con miradores como La Riva e a Atalaya.



Pasamos a carón da praia de Frexulfe, unha fermosísima praia case solitaria, (monumento natural), sen edificacións nin actuacións artificiais. 

Outras praias: Llosera, Coedo, Moro e Veigas, esta última xa en Návia onde nos recolleu o autobús, illa Soraina e con vestixios arqueolóxicos como o castro de Vigo, el Castiel de Soirama e o castro de Fabal.


                                   Porto de Vega (Verónica Amado)

O día estaba ao xeito para facer esta andaina sen que o sol nolo puxera máis difícil. Sopraba un nordés  que mitigaba o cansanzo de tanta subida e baixada pero o percorrido foi longo aínda que moi ben sinalizado e con moitas melloras recentes na seguridade ao tratarse dun roteiro á veira de cantís perigosos e con terreo que pode ceder en calquera intre.

  
                                     Praia de Frexulfe (Verónica amado)                                 

Eran máis das tres da tarde cando chegamos a Barreiros para xantar no famoso restaurante Yenca, do que xa tiña escoitado. Na mesa, diante de cada ún había seis pratos un enriba doutro.

Foron pasando degustacións moi variadas, en pequenas cantidades pero repetían se querías máis e pasando por callos, guiso de arroz con marisco, ensaladilla, peixe con patacas, carne con patacas e ensalada e sobremesa de brazo de xitano con musse de limón, rematamos cun café de pota.

O personal do máis amable e atento que se poida imaxinar, aparecían e dasaparecían como por arte de maxia sen dar sensación de agobio con tanta xente no comedor e ían servíndonos case sen darnos conta, retirando pratos e traendo os diferentes menús.

                                    Buda preto dunha praia (Verónica Amado)

                          

A sensación foi de moita fartura e de non saber qué facer para alixeirar o noso bandullo, coa mente posta en manzanillas ou tónicas e sobre todo, repouso de sobremesa. 

A chuvia acompañounos en todo o regreso pola autovía do Cantábrico e a visibilidade era mínima no alto do Fiouco. Case daba medo pero todo é ben se ben acaba e así foi a nosa viaxe.

                                             Unha de tantas escaleiras (Verónica Amado)



                                   Dou fé do roteiro (Verónica Amado)




                                          




mércores, 24 de xuño de 2026

POLO SAN XOÁN...

 tanto queixo como pan.

POLO SAN PEDRO, tanto queixo como un dedo.


Era polo San Xoán, cando se facía o "lume novo", comezo do solsticio de verán, noite máis curta do ano.

Para a rapazada e tamén para a xente maior, era a noite agardada e que se ía preparando con días de antelación, carrexando leña, cepos ben gordos que duraban toda a noite. Participaba toda a veciñanza, novos e vellos e ninguén reparaba no traballo que dera, mesmo se facía falla, levábase o carro e as vacas para traer o que máis pesaba.

Alí, no meio da aldea, entre as casas, facíase un oco para a lumeirada e todos e todas darredor, brincando, rindo, contando contos, comendo e bebendo ata ben entrada a madrugada e o lume aínda ardía pola mañá e nalgúns casos duraba ata o "lume vello" que era día de San Pedro, o 29 de xuño.

Logo foise perdendo cando a xente nova foi marchando ás cidades, maiormente no interior de Galiza. Pola costa seguíuse facendo esta tradicción e cambiando a maneira de celebrada. Xa con sardiñadas ou churrascadas, tamén con brincadeiras que consistían en levar obxectos pesados como un carro ou calquera outro apeiro para outro lugar e logo os donos non sabían onde atopalos...



Pois agora, vólvese a celebrar nas aldeas malia a que queda pouca xente nelas pero sempre hai quen ten a iniciativa e aquí, xunto ao nacemento do río Eo, fíxose onte unha lumeira que xuntóu máis de vinte persoas e houbo quen o celebróu con menos xente, so a familia pero que o desfrutamos igualmente facendo unha pequena sardiñada, empanada, sobremesa e queimada con meigas e meigos incluídos.



Un lumiño pequeno pero ben feito e que duróu toda a velada e aínda máis. 

Improvisamos un disfraz de meiga que xa nos servíu o ano pasado cando eramos máis xente, e retratámonos todos con él para deixar constancia deste evento. Rodeados de rosas de todas cores, baixo a pérgola, degustamos as saborosas sardiñas e a empanada de mazán que trouxemos de Meira.



O sitio era ideal, no medio dun prado e rodeados de máis prados e de monte verde, cunhas vistas do val do Eo que cantos quixeran ter de fondo esa noite; coa lúa medio chea e a noite que non se quería facer noite, chegamos á hora da queimada que non podía faltar neste día sinalado.



E con ela ben feitiña que xa non tiña gota de alcol e sabía a melocotón, demos conta dunha torta de queixo caseira que xa viña durando dende o aniversario da autora, había dous días, e que aínda quedou unha pouca  para hoxe. Á luz dunha candea, fomos comendo e bebendo e contando contos e lembrando historias e o lume seguía vivo e novo e con ganas de seguir ardendo.



E así fomos chegando á nosa hora razoable de retirarnos cada quen ao seu cubil agardando pasar o resto da noite sen sobresaltos nin malas dixestións pero chegóulle ben! 

A familia unida polo lume sagrado permanece unida!





sábado, 13 de xuño de 2026

LEMBRANDO AOS QUE NOS DEIXARON


 A Asociación Amigos do Patrimonio de Castroverde organizou un roteiro circular para lembrar aos socios e socias  que nos deixaron.  Comezando en Castroverde ás 9.30  en bus ata  A Abelleira, pasando por Furís - Arrubial - O Páramo e finalizando en Furís de Abaixo na casa de Cantiz, convidados polo noso compañeiro César que nos brindou a súa casa para un  xantar de confraternidade.

 Dende o alto pódese ver Lugo como unha raia branca no horizonte. Cando de nena ía con miña nai á feira de Castroverde, sempre me ensinaba Lugo dende o alto da Vaqueriza e a min facíame ilusión poder ver a cidade a que poucas veces tiña ocasión de ir.

Un val por onde transcorre a VIA XIX que ofrece unha paixaxe con pradaría na suave ladeira norte, coroada polos papaventos que cercan a Castroverde polos catro costados.


 Subindo costas por pistas de terra e un sol que comezaba a queimar  fomos pasando por aldeas nas que se podían ver algunhas granxas de vacas, casas pechadas, casas restauradas e outras en ruínas, cancelas feitas con palets...




 Chegamos á igrexa do Páramo, que está ubicada enriba do Castro de Eirexe.Ten en fronte unha antiga escola que, actualmente, fai as veces de Local Social. 



Foi este un lugar de eremitas, como abondaron tamén na zona do Corgo e da Ribeira Sacra... conservandose preto da retoral trinta e tres sartegos dos séculos IX, X e XI en pizarra de tamaño grande e pequeno, nos que se enterraban uns a carón de outros os membros das familias e que estiveron a punto de ser a base dun aparcadoiro para a igrexa. Están en agarda de seren restaurados e acondicionados parte deles para  poder visitalos dende pasarelas evitando pisar sobre eles xa que ao ser de pizarra son máis fráxiles.






A igrexa ten unha escada exterior que leva ao campanario. O patrón é  San Miguel malia que no altar maior a principal imaxe é a da Nosa Señora, igual que na igrexa da miña parroquia.



De volta a Furís de Abaixo por unha pista recén asfaltada, e baixo a sombra de grandes cereixeiras que ofrecían os seus froitos ao noso antoxo, fartámonos de comer cereixas da árbore e puidemos apreciar o seu sabor orixinal que nada ten que ver cas que se mercan nos supermercados a prezos de ouro.

Lembrando a nosa xuventude, cando os mozos subían ás cerdeiras a comer as cereixas e tirarnos de vez en cando unha ramalla cargadiña delas para quen non se atrevía a trepar ás ponlas máis altas...foi como voltar a vellos tempos nos que as cousas sabían ao que tiñan que saber.



Así fomos chegando a Furís de Abaixo, á casa ou pazo, diría eu, de Cantiz con boa fame, acougada por tanta cereixa que nos saíu ao paso e con degaro de saborear as empanadas, lacón, chourizos de Pedrafita, queixo, ensalada de leitugas caseiras e bebidas ao gosto de cada quen, rematando con torta de Santiago de sobremesa e cereixas da casa dunha compañeira da veciñanza.





Manuel Muñiz, presidente da Asociación, leunos, un poema de Pessoa que fala da amizade, na honra daquelas  que nos deixaron e que gardamos no noso recordo.


A amizade é un lazo bonito que non prende e non apreta,

mais embelece a alma da xente.

Non ten prezo, mais ten valores, ten afectos, ten respeito,

ten confianza, ten lealdade, ten compañía, ten sorriso,

ten abrazos, ten presenza, ten corazón.

A amizade non é comprada, é conquistada,

é construída, é recoñecida...

Teliz é aquel que ten un amigo!

Fernando PESSOA     





E na casa de Cantiz non podía faltar un deseño do noso querido Paco Pestana que tamén nos deixou antes de chegar a vello e no que se poden ler osnomes dalgunhas das parroquias de Castroverde. 

sábado, 30 de maio de 2026

ENCONTRO DE ASOCIACIONS

 Esta mañá tivemos que acordar un pouco antes do habitual para comezar unha viaxe ás 7:00 dende Castroverde (Lugo) ata a costa da Ría de Ares para facer un roteiro compartido con asociacións amigas como Amigos do Patrimonio de Castroverde, Arumes do Corgo (Lugo), Canteira de Neda, e Agrupación Instrutiva de Redes e Camouco (A Coruña), sendo esta última a nosa anfitriona no XVI encontro de Asociacións. 

O punto de partida foi en Cabanas, xunto á caseta de turismo onde se atopaban algúns membros da Agrupación de Camouco para darnos a benvida e guiarnos no percorrido ata Ares.

Comezamos a andaina pola praia da Madalena que está no concello de Cabanas e continuamos por sendeiros preto da estrada acompañados sempre por dous coches de Protección Civil xa que eramos un grupo grande.

Chegamos a unha zona pola que discorre o río Castro no que houbo muíños noutro tempo e seguindo por sendeiros con pendente profunda na veira do mar puidemos chegar ata a súa desembocadura onde se atopan as ruínas dun muíño de maré, que funcionaba cando o río levaba moita auga e a maré estaba alta.

Pasamos polas praias de Coido,  Río Sandeo , Río Castro, cala Chamoso, praia de Redes...cunhas vistas espectaculares e todas elas situadas nos concellos de Cabanas, Fene e Ares.

Despois de ter feito máis de cinco quilómetros e cando só nos faltaban poco mais de tres  para chegar a Ares, onde xantaríamos, fixemos unha parada en Redes nun edificio de estilo indiano que foi escola nos tempos da emigración a Cuba  feito polos emigrantes deste lugar para que a educación chegase a todos e todas e formase cidadáns que logo poderían aceder a mellores empregos tanto se quedaban aquí como  se optaban por seguir o camiño da emigración. Era unha escola mixta aínda que nenas e nenos tiveran aulas separadas. 

Co paso do tempo, o edificio caeu en desuso pero foi recuperado nos tempos actuais como centro sociocultural  onde se imparten distintos obradoiros adaptados a todas as idades e intereses que dirixe e xestiona a Agrupación Instrutiva de Camouco.

Alí explicáronnos o seu proxecto e as funcións  desta fermosa casa construída ao estilo indiano e que destaca polas súas dimensións, con xardín e casa de baño para nenos e nenas no que sería o patio de recreo. 

Non faltaron uns deliciosos petiscos e refrescos que acougaron as ganas de comer despois dunha boa camiñada.

Dende alí emprendemos ruta a Ares atravesando a longa praia de area fina e ondas mainiñas que bicaban os nosos pes cando o sol se adonara do ceo e deixara atras a bretemosa e mesmo fría maña deste 30 de maio.

Chegamos a Ares sobre as 14:00 e dirixímonos de contadiño ao restaurante no que íamos xantar alomenos 116 comensais. No escenario tiñamos a un cantante e guitarrista, Geno Fernández que nos deleitóu con temas galegos coñecidos por todos.

O xantar consistíu en polbo con patacas cocidas e codillo con patacas fritas, bebidas variadas, tarta xeada de sobremesa, café e chupitos e logo a Rondalla do Concello de Ares, fíxonos bailar ao son de habaneiras, valses e outras.

Intercambio de agasallos entre asociacións e de volta no autobús aos nosos puntos de partida: Lugo, O Corgo e por último Castroverde. 

Foi un gran día de convívio entre xentes de diferentes sitios, unhos da costa e outros do interior que o celebramos como un irmanamento e co entusiasmo de seguir nestes grupos que xa van escaseando.

Deixo fotos comentadas.


                                        Chegada a Cabanas


                                        Camiñando pola praia da Madalena


                                                      Igrexa de San Martín do Porto 1788



                                    Foto de grupo na praia da Madalena



                                        Río Castro, desembocadura e resto de muíño maré



                            
                                                     Xunto ao vikingo, festa que se celebra en agosto e lembra o                                                                     desembarco dos vikingos nesta zona.



                                    Foto de grupo na desembocadura do Río Castro.


                                                        Entrando en Redes.


                                            O director da Agrupación Instrutiva de Redes e Camouco
                                            dándonos a benvida.


                                    Refrixerio no Centro Agrupación Instrutiva de Redes e Camouco.


                                                               Un calexón de Redes.

                                                       " Nordés no verán, levante na man"                                                                                                                       
                                                                  (Refrán mariñeiro).



                                            Praia de Ares



                                        Actuación da Rondalla do Concello de Ares




domingo, 24 de maio de 2026

LAUDATIO FUNEBRIS

 


Tarde máxica na Pousada dos Boieiros, Esgrade, Baleira, con un auditorio semicuberto dende o que se pode ver o ceu, neste caso, azul e tamén o cuberto ou palleira con apeiros de labranza pendurados das paredes de pedra.

Quén dí que no rural non se poden facer actos culturais? Dun tempo a esta parte, cambiaron os ventos e xa non so nas cidades e vilas acontecen estas cousas. Aquí, entre medio das montañas, da Marronda, do Eo que vai polo val, nunha aldea de tres casas, con xente só nunha delas, hai espazo para a cultura e para a natureza, o silenzo e o divertimento.

Co gallo de presentar o libro Laudatio Fúnebris escrito por Andrés Díaz e Eva Moreda, que trata dos rituais post mortem con cánticos, prantos, cantos no Medievo galego, neste caso pero non só, xa que foi igual ou moi semellante noutras partes de Europa, un dos autores, Andrés Díaz que ademáis é o director do grupo de Música Antiga 1500, sendo él o encargado da cítola, arpa e frautas; Belén Bermejo, voz e percusión, (por certo, unha voz preciosa e acaída ao tipo de música) e David Bellas que toca a gaita medieval e frautas, trasladáronnos ao Alén con pezas medievais, muiñeiras e outras tradicionais galegas como as que tocaba o Florencio co violín. Teño que dicir que son máis os compoñentes deste grupo pero onte só viñeron tres deles.

                                                 De esquerda a dereita David, Belén e Andrés

Malia o lugar afastado no que se encontra esta casa que foi dos avós de Andrés Díaz e de Tino Díaz, hoxe propietario, e que se coñecía como a casa do Medio ou casa dos Boieiros, por adicarse á venda de bois que levaban ata Benavente facendo todo o percorrido a pé por camiños, está sendo un lugar habilitado como museo no que Tino Díaz foi coleccionando os obxectos que se usaban antigamente. Tamén conserva unha cantina na que non faltan botellas de todas as marcas de cervexa, bocois do viño, e outros útiles propios dunha taberna, contóu cunha audiencia bastante considerable de xente da contorna e mesmo de Lugo e outros lugares. 

A casa dá para moito. Só unha pequena parte está habilitada como museo pero queda moito por facer. Tamén conta cun hórreo en moi boas condicións. Por suposto ten unha cociña de lareira e varias estancias que albergan obxectos e aparellos antigos tanto de uso agrícola, como de animais, (vacas, bois, cabalos...).

Tino, que vive en Lugo, ven a miúdo para entregarse ao seu museo e ir engadindo algo novo, reparando, e coidando o que xa hai e organizando eventos culturais xa que o sitio préstase para iso e mesmo, onte, había abundancia de cadeiras, todas iguais para sentarse comodamente.


Gústalle gardar documentos e fotos da súa familia que ten unha historia moi interesante e que Tino non se queda parco en detalles cando nos conta todas as historias e anécdotas que él tan ben coñece.



E así acabóu unha tarde morniña de maio facéndonos sentir ben e ata desexando que no noso pasamento nos canten e toquen pezas medievais para despedirnos deste mundo no que estouran as bombas e nos enxordecen os ruídos.

Quero un funeral

ao estilo medieval,

con túnicas lánguidas

e veos cinguidos, 

prantos sentidos, 

sons do abellón

ao meu carón,

noites sen perdón

ata que o galo cante.

Beatriz Pin




sábado, 9 de maio de 2026

JOSÉ MARÍA DÍAZ ANDIÓN

 


Este 17 de maio, Día das Letras Galegas, quero lembrar a este escritor, nado na nosa parroquia de Fonteo en Baleira, no lugar de Río de Castro e do que fai pouco tivemos coñecemento del por unha visita de familiares que viñan percurar as súas raíces, saber cal fora a súa casa e atopáronse co total descoñecemento da súa existencia, nin tan sequera se puido saber en cal das tres casas que quedan das seis que houbo noutro tempo, poidera ter nacido. A mágoa foi non gardar un contacto con esas tres mulleres que viñeron traernos máis do que se levaron. Polo menos levaron o coñecemento do lugar, fermoso, na ladeira dunha serra, con vistas ao val onde só unha casa ten xente.

Aquí víu a luz por primeira vez, José María, no ano 1892. Fillo de Dolores Díaz, solteira, de 25 anos cando él nacéu, filla de José Díaz, natural de Cubilledo, Baleira, viuvo de Josefa Andión, tamén de Cubilledo. Pai e filla viñéran vivir e traballar en Río de Castro, non sabemos se de caseiros dalgunha das familias do lugar. 

Poucos anos despois marcharon posiblemente a Madrid, onde puido estudar na Escola Social do Traballo e graduarse en 1934.

Sabemos que foi tipógrafo, funcionario de correos, escritor e xornalista galego.

Membro do Partido Republicano Radical Socialista ata a súa disolución. Posteriormente membro do partido Izquierda Republicana. Foi redactor xefe de Galicia en Madrid e colaboróu en El Imperial, El Regional, El Ideal Gallego, El Correo Gallego, El Progreso e outros xornais, con textos de índole histórica. Publicóu artigos no Boletín da Comisión Provincial de Monumentos Históricos e Artísticos de Lugo. Escribíu un taballo de carácter biográfico sobre o marqués de Rodil. Recibíu varios galardóns en certames literarios.


                                           Río de Castro, lugar de nacemento de José María Díaz Andión


As súas obras:

* La historia y sus héroes, 1929

* Los precursores de la libertad. Don Juan Díaz Porlier, 1932

* Los trovadores gallegos Macías y Rodríguez del Padrón, (premio da Real Academia Galega, 1944)

* Influencia de Martínez Salazar sobre la cultura gallega, (premio da Real academia Galega, 2946)

Sempre tivo Galicia moi presente e dicía que se fora dela demasiado pronto.

Faleceu en Madrid no 1948.

Unha das súas obras, Los precursores de la libertad. Don Juan Díaz Porlier, chegóu ás miñas mans. Conseguina nunha librería anticuaria de Madrid e lina con presteza, gozando da súa exquisita escrita e da súa maneira de narrala. 



Juan Díaz Porlier (Wikipedia)

Coñecido como “El Marquesito”, foi un militar español que participóu activamente na Guerra de Independencia, 1908, e loitou por defender a Constitución e o estado liberal das Cortes de Cádiz. Precursor da Guerra de Guerrillas e no perfecionamento de tácticas militares. Foi símbolo da resistencia liberal, pese a súa xuventude, e da loita pola liberdade de España. Exemplo de resistencia e defensa dos dereitos civís nun contexto de opresión e despotismo.

En xaneiro de 1806 é capitán no Reximento de Infantería de Mallorca e teniente coronel de Granaderos no comezo da Guerra de Independencia en 1808.

Con só vinte anos forma parte do exército de Extremadura que se dirixe ao norte peninsular para loitar contra as tropas napoleónicas.

Pasóu os seus derradeiros días no Castelo de San Antón (A coruña). Negóuselle o dereito a ser fusilado e aplicaronlle a pena forca na Praza da Leña, hoxe, Praza de España o3 de outubro de 1815, deixándo viúva a Josefa Queipo de Llano, tamén encerrada nunha celda en Betanzos.