(Foto tomada dende o autobús no que viaxabamos de camiño á Capela, concello da comarca do Eume, A Coruña) varios membros da Asociación Amigos do Patrimonio de Castroverde, Lugo).
A Central Térmica de As Pontes de García Rodríguez ( A Coruña), propiedade de Endesa, foi un dos complexos enerxéticos máis importantes de España e Europa. Comezou a construirse en 1972 e entrou en funionamento no 1972. Pechou no 2019. A súa chimenea coñecida por Endesa Termic, mide 356,50 metros de altura con un diámetro de 36,4 metros na base e 18,9 metros na cima. A chimenea máis alta de Europa e unha das maiores do mundo.

No local da antiga escola de A Capela, hoxe de uso social e museo etnográfico, recréase unha aula antiga amoblada cos pupitres que foron recollidos de diversas escolas da zona ou donados por particulares. Nela hai toda clase de libros, cadernos e material escolar e pode coñecerse a evolución da escola rural galega dende finais do século XIX, primeiros anos do XX, Repúblicas, Franquismo, ata os anos oitenta. O proxecto partíu dun mestre que hoxe nos fixo de guía, e que se lle ocurreu facer un pequeno traballo co alumnado desta escola que consistíu en traer aquelas cousas antigas que tiveran pola casa para facer unha mostra permanente que ocupaba pouco máis dun moble expositor.
O mestre, de nome Secundino, da miña idade, tamén coñece ben estes utensilios: a pizarra e o pizarrín,
o primeiro silabario, as enciclopedias Álvarez de primeiro, segundo e terceiro grao nas que había todos os coñecementos que se precisaban para facer a proba de Ingreso e poder acceder ao ensino medio.
A asistencia a estas escolas era obrigatorio ata os 12 anos nesa época nosa, pero antes tiña sido dende os 6 aos 9 anos xa que a esa idade había que traballar.
O Silabario era o primeiro libro no que se aprendían as primeiras letras que logo se reproducían nos cadernos con plumas de mango molladas nos tinteiros que había nas mesas e con distintos estilos de escritura para así poder ler máis adiante nos libros que viñan con eses tipos de letras que eran todos manuscritos.

Non vou poñer todas as fotos que fixen porque non acabaría nunca este post pero todo me lembrou o meu paso polas escolas de postguerra cando tiña 6 ou 7 anos ata que cumprín os 14 xa que se podían prorrogar un ou dous anos máis, se a mestra/mestre así o permitía.
Esta é a antiga reitoral, coñecida hoxe por O Pazo. Foi donada polo párroco para reproducir nela unha casa de labranza galega unha vez rehabilitada para esta función. Conta con diversas salas na planta baixa na que está a cociña de lareira e ten varias plantas máis adicadas aos distintos oficios. Alén diso, tamén ten un soto que dá o que sería a horta da reitoral, con aparellos de oficios relacionados co carbón, cos teares, carpinteiría, albanelería, ferrado de gando vacún e cabalar, xastreiría, serraxe de árbores para a construcción, malla de cereais de maneira artesanal...
Nesta foto vemos o vertedeiro ou pía da cociña no que hai un lavadoiro de man, os xabóns caseiros, tinas de porcelana...Teño que dicir que os materiais da casa son de granito e madeiras nobles.

Non podía faltar a cantina que facía as veces de bar e tenda de comestibles e bebidas.
Un cuarto de matrimonio con sabas de liño e mantas trapeiras tecidas en telares. O canastillo do bebé coa súa roupa que en tempos do franquismo se nos eisixía ás futuras mestras a elaboración destas prendas para pasar o que se chamaba o "campamento", que viña sendo o noso servizo militar pero en feminino e do que se ocupaba a Sección Feminina.
Curioso este cesto chamado jabuco que se empregaba para encher os sacos de carbón de xeito coidadoso e así chegara ás casas o máis enteiro posible.
Máquinas de coser moi antigas, ferro para pasar o ferro de moitas clases, a máis antiga ía a carbón, logo as de quentar na cociña de leña, as primeiras eléctricas...
E seguiría falando máis deste museo porque ten moito que ver e no que aprender. Recibe visitas escolares ao longo do ano e de turistas que visitan a zona. Secundino é un excelente guía, que non se cansa de explicar e de que non quede nada por coñecer e saber e mesmo demostrarnos como se empregaba ou funcionaba. Daquela facíanse artesanalmente todas as ferramentas e apeiros que se precisaban nunha casa de labranza. Sempre había xente habilidosa que o mesmo che sacaba unha móa, facia unhas zocas ou se ocupaba do traballo agrícola. Había oficios que podían dar para vivir deles pero a maioría eran parte do quefacer das casas.
Como sempre, fixemos unha foto de grupo no que é o patio ou antiga horta do museo. Nela estamos o grupo de Castroverde. E despois da visita dirixímonos ao restaurante O Pazo que está a escasos metros do museo onde nos agardaba un bó prato de caldo que nos reconfortou do frío que facía naquela bisbarra.
Pola tarde visitamos o centro histórico de Pontedeume onde nos agardaba Carla, unha guía do Concello que nos explicóu un pouco a historia dos Andrade, de como era o lugar antes de terse derrubado o Pazo para facer unha vía pública, do Castelo que está en reparación e no que se alberga a Oficina de Turismo, do escudo dos Andrade, das igrexas, prazas...
Abaixo a Praza Real de Pontedeume tamén coñecida como Praza do Rolo, xa que nela tiñan lugar execucions de reos.
Praza de San Roque, coas súas casas estilo mariñeiro, moitas delas restauradas.
Xardín do convento dos Agustinos no que podemos ver a estátua de Alfonso X e o símbolo dos Andrade, o xabarín. A ponte construída polos Andrade tiña máis de setenta arcos e estaba decorada cos xabaríns. Hai unha rúa que ten a figura deste animal polo centro do seu pavimento de principio a fin.
Hoxe non faría falla deseñalo posto que veñen personalmente a visitarnos.
Igrexa de Santiago en pleno Camiño Inglés. De tres plantas. Fachada barroca. Escudo dos Andrade sobre a entrada principal.
Vista interior da igrexa á que foron trasladados os restos do conde Fernando de Andrade no 1758.
Igrexa das Virtudes, ou capela de Nosa Señora de Soto mandada construir no 1378 por Nuno Freire de Andrade.
E xa, para rematar, a foto que fixemos neste lugar e na que se ve, ao fondo, a nosa guía, Carla, cun amplo sorriso logo de explicarnos con todo detalle o seu lugar histórico. Lembremos que Pontedeume, no seu día tivo unha muralla da que apenas quedan restos.
O Arcebispo de Santiago de Compostela, S. XVII, Bartolomé de Rajoy naceu en Pontedeume, coñecido polo seu labor de constructor e restaurador. Sempre miróu pola súa vila natal.
Así rematou o día, cunha viaxe a que en principio non tiña pensado facer pero da que quedei moi satisfeita por todo o que aprendín e compartín co grupo e que me levou por tempos pasados e presentes que forman parte da miña propia historia. Houbo un momento moi emotivo dentro do museo cando un dos asistentes leulle ao guía unha lembranza: fora alumno del cando tiña entre oito ou nove anos e grazas a contactos familiares que tiñan en común, puido saber que hoxe, ía estar recibindo outra lección do que fora o seu mestre nunha escola da comarca ferrolán.
O mundo é un pano!
Fai ben e non mires a quén!