XUNTO A NOITE CO DIA

Xunto a noite co día, adianto reloxios que obedecen docilmente. Traduzo horas e xantares. Altero os biorritmos. Espabilo o sono, prolongo a ración de tele, xa non leo libro e rezo. Rezo para que a loucura non se estenda, que se pare a violencia, que renaza o sentido común, que os soños dos teimosos nonos atropelen. Que a vida siga sendo desexable. Que o mundo abra os brazos e acolla con piedade e misericordia aos oprimidos. Non son relixiosa pero creo. Creo na bondade, na perfección da humanidade, no pensar sensato, no actuar correcto, no amor ao próximo, na compasión, na tolerancia, na diversidade, na diferencia, no que nos une a todos, no pouco tempo que temos sobre a terra, para disfroitala, para dar o mellor de nós, e recibir o que nos ofrecen. Creo no entendemento, no respeto, na pouca importancia das cousas terrenais. Creo no espazo que sobra e que non acolle. Creo que todos temos dereito a vivir mellor, a non estar hacinados, a non soportar as guerras, a destrución, a aniquilación de todo vínculo. Medio mundo está baldeiro. Non é preciso encher  cidades, de por sí xa cheas. Hai moito campo que habitar, moita soidade nestas paraxes, moitas casas sen xente, moita terra que cultivar...persoas as que asistir e coas que intercambiar os nosos saberes.
Un vello proverbio dí que a música une aos povos. Que a música sustituia os sons destructores da maquinaria da guerra. Bailemos todos en harmonía dándonos as mans, queréndonos como irmáns que somos. Repartamos entre todos para que ninguén se sinta menos. Un mundo novo, un mundo mellor non se logra pola forza das armas. Lógrase co amor e coa piedade, coa solidariedade. Non é moito pedir, non é un imposible. A paz é posible. Senón  o mundo esniquizarase, saltará polos aires e comezará de novo, da nada, dende o principio ata que aprendamos a ser humáns.

RIO RATO

Que o río Miño pasa por Lugo é algo coñecido pero do río Rato non sabe todo o mundo, porque é un río pequeno e con historia, pois nos seus vellos tempos, que son os meus, tal como eu o recordo era un regato que cambiaba de cor e de cheiro asegún as circunstancias do matadeiro de Frigsa. Así, uns días ía sanguiñolento, outras amarelo como o Ganxes e dende o palomar onde eu o observaba podía percebir o seu arrecendo un pouco desagradable.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Coa desaparición do seu elemento contaminante, o río coñeceu mellores tempos e ofrece na actualidade un percorrido case obligatorio para calqueira lucense que aprecie a natureza e o afastamento do centro da urbe para descargar as tensións da vida diaria.

O trazado foi coidadosamente pensado e xira en torno ao río e ao Centro de Interpretación

 

 

 

 

 

 

 

que se ubica nunha zona axardinada, con bar, restaurante e museo nun antigo muíño. Ao longo do río sucédense diferentes fervenzas e rápidos que no inverno están no seu apoxeo, pois auga non lles falta. E para quen se esqueceu de levar os bártulos da piscina e xinasia, unha mañá de primeiros de marzo, cun sol que quentaba, foi a alternativa perfecta onde pasar unha hora camiñando a bo paso e ao tempo que escoitaba a música do río coas suas variacions de fervenza a fervenza. Río cantareiro que discurre por entre sendeiros con abundante arboreda conservada de vello e outra nova introducida como elemento decorativo alén das hortas urbáns que se divisan na súa cercanía e moitas pontes de madeira que permiten cruzar o río por onde mais a cadaquén lle conveña buscando o sol ou a sombra, asegún.

Sentínme contenta de poder percorrelo nun dos seus tramos, empregando unha hora que pensaba adicar a outras actividades tamén deportivas. Pero penso que foi a mellor das opcións, xa que nada como o deporte ao ár libre para enerxizarse.

Parei a facer fotos para ilustrar este texto e dar a coñecer esta ruta alternativa a moitas outras que hai por Lugo e que merece a pena sexan coñecidas.

Dende o centro pódese chegar en menos de sete minutos sobre todo polos atallos que van directamente ao río. Eso sí, con unha pendente que ata para baixar se fai difícil por ter que ir freando, nada que dicir da volta ao centro. Como hai sitio para aparcar coches ou outros vehículos, esa dificultade podese reducir bastante. Logo é todo chán a pé de río. Continuando o paseo xa se pode ir a carón do río Miño, outro paraxe interesante.

 

VIAXE A LANZAROTE




Parque Nacional de Timanfaya

Hai xente que vai a Canarias con moita frecuencia. Non é o meu caso. Sempre me chamaron a atención esas illas perdidas no Atlántico, perto de África, cun clima envidiable e desexable para os que vivimos no norte. Tantas illas que non sabía a cál me gustaría ir. Cál tería o engado de sorprenderme e interesarme. Penso que con Lanzarote xa me conformaría. Alí atopei historia humana e xeolóxica en abundanza. Non podía imaxinar o que alí tiña acontecido e que conformou a súa paisaxe actual, o seu modo de vida e a tenacidade das súas xentes que foron capaces de sobrevivir á catástrofe, usar a súa sabiduría e imaxinación para sacar partido do pouco que a terra lles podía ofrecer naqueles vales cubertos de lava ata o mesmo mar. O símbolo da illa é o demo. Aparece en todas partes. Ainda se pode ver nunha rocha que de forma natural ofrece a súa silueta. Aquello foi cousa dun diaño moi terrible. Os seus lugares de interés son agora as reliquias daquel pasado. A cova dos verdes, que non se chama asi polas cores que poidan atoparse nela, senón porque os verdes eran habitantes daquela zona e que utilizaban a cova como refuxio para non seren levados como escravos por incursores que viñan á illa.


Cova dos Verdes

Aloe Vera



Antigos habitantes da illa "Os majos"

 Esa cova foi escenario do filme Viaxe ao Centro da Terra. Sumerxirse por ela, percorrer un quilómetro dos seis que ten, coa cabeza case sempre agachada para non darse cos picos que as gotas de lava deixaron a modo de estalactitas. Admirar as lagoas que se acumulan en lugares estratéxicos, debido aos xaneos, ou burbullas que se formaron, imaxinar ese río de lava discurrindo ata o mar, abrindo fendas por toda a superficie e deixando ao seu paso una paisaxe luar, inhóspita, despiedada; arrasando terreos de cultivo, casas, animais.....e non só una vez, senón que houbo mais e mais recentes, só douscentos anos pasaron e quén sabe o qué acontecerá no futuro pois o magma da terra está ahí mesmo, a flor de piel xa que hai probas que se fan diante dos turistas e vemos como arde una retama que se mete nun burato baixo terra, ou como se forma un geiser ao introducir un cubo de auga nun deses buratos por non mencionar a barbacóa que o restaurante do mirador do Parque Timanfaya, utiliza para asar as carnes en pleno forno volcánico. Da un pouco de medo moverse por esas montañas de cinsa que son agora alturas de ata seiscentos metros oiu mais, cos seus cráteres abertos  e fisuras que amosan as entrañas da terra, abismos endemoniados de chans inaccesibles aos que so os lagartos, grilos e outros bichos teñen acceso.
Pasar de lado a lado por un cráter milenario fíxome sentir na boca do inferno por mais que medrase algo de vexetación nun círculo e cando xunto a él había un recordatorio dunha muller perecida non se sabía ainda a causa. Marchei dalí, daquel val encantado onde a xente escribe nomes con pedras e fai milladoiros, deixando o terreo tan pelado que apenas hai pedras que coller para imitalos.


Arquitectura en Playa Blanca

Despois, Lanzarote ten a cara blanca, de contrastes ca negrura dos seus volcáns e que un artista xenial, César Manrique, fixo que non se convertise nun boom hoteleiro de rañaceos senón que preservou a arquitectura popular tradicional de casiñas baixas con tellados que recollen auga para alxibes, nunha illa na que a auga é ouro e o vento enerxía.

Candados que a xente deixa con mensaxes.

O turismo é o seu modus vivendi ainda que a min non me gusta atopalo. Pero é un turismo respetuoso tal vez coñecedor da filosofía do seu protector César Manrique, naturista por excelencia que soubo conxugar construcción con natureza, sen romper nada, sen distorsionar nin cambiar senón integrar o novo co xa existente en perfecta armonía.



Solpor en Punta Flamingo (Playa Blanca)

Disfroitando das dunas en Fuerteventura

E pese a esa desolación que os rodea, a xente lanzaroteña, chamados coellos, son amables e alegres, dispostas a amosar con orgullo os mellores tesouros da súa illa a que votan de menos cando están lonxe. E eu, non poderia vivir alí, votando de menos Galicia, a miña terra, co seu mal tempo e longo inverno."Nace o corvo na pena e tira para ela".

Hai moitos gatos na illa e tamén quén se ocupa deles.

Centro comercial en Playa Blanca

 

Praia Flamingo acolleume nos seu regazo

Tempo no faiado

 

Un día para estar dentro, para explorar o trasteiro e desfacerse de cousas que levan mais de trinta e tantos anos gardadas por se servirían para alguén que viñera atrás. Entre elas os xoguetes do meu fillo. Aqueles homiños de Play Mobil tan atarefados e dispostos ás mais arriscadas aventuras por mar e por terra. Bombeiros, albaneis, piratas… equipados cos mais diversos aparellos de “quita e pon”. Sentín ternura por eles, pola súa resistencia ao tempo, por ser tan serviciais e polifacéticos, cos seus gorriños intercambiables, os catalexos, as bandeiras, os remos, mapas, palas, sillas, hamacas…..Decidín gardalos de novo para netos vindeiros que, secadra, saben aprecialos. Desfíxenme, eso sí, dos seus campamentos balizados e daqueles que perderan a cabeza nas batallas, considerándoos xa mortos, dadas as feridas sostidas tanto tempo. Mutilados de guerra, que non estaría por demais gardar tamén, para darse conta de que a realidade segue a ser a mesma que fai tantísimos anos. Despois entréi na sección coches. Habíaos de moitas clases. A maioría xa para o desguace. Gardei aqueles que viñeran de Inglaterra por seren todo terreno, contruidos de bo material resistente e que tiñan case todos a particularidade de levar remolques engadidos para transportar outros vehículos, ou gruas con manivela para enroscar a corda, feitos algúns deles de boa madeira, da que non se apolilla. Tampouco desvotei os diferentes legos por aquello do didactismo que sempre practiquei, como ensinante que fun. Os legos propician a creatividade da construcción e axudan a imaxinar. Todo ou case todo é posible con eles. Lémbrome que o meu fillo pasaba longo tempo con eles. Só necesitan un bo lavado a presión, polo demais, están tal cal. Ainda nono andiven todo. O tempo non da para mais e hai que ir aos poucos, seleccionando e pensando ao mesmo tempo. Quedan os puzzles, as marionetas e algunhas bonecas alén de moitos libros, dos que mercaba por cinco peniques nas “jamble sales” de turno no condado de Kent ou mesmo en Londres. A min sempre me gustóu a segunda man, ainda hoxe. Hai cousas que unhos non queren que outros sí e o mundo sería mellor se reciclaramos mais e tivesemos a humildade de compartir os bens.

 

Un día para ler tamén. Todo está moi relacionado e lendo libros de acontecimentos pasados fai anos, póñennos ao corrente de outros que ocurrren agora, que teñen obxectivos moi semellantes ainda que os procedimentos sexan ben distintos. Estou a falar dos Pathan da Fronteira Noroeste de Afganistán e a súa loita pacífica para a liberación do seu territorio ocupado polos británicos. Unha loita que non implicóu a violencia, senón a desobediencia civil, a unidade (irmandade) e a participación. Lendo “The Pathan Unarmed” escrito por unha muller, Mukulika Banerjee, abro os ollos a certas realidades moi actuais para intentar comprender.
(Sorprendeume descubrir que a nosa palabra "patán" ven precisamente do nome desa comunidade dos Pathans.)

Esto non estaba entre os xoguetes do trasteiro pero ocupa parte do meu lecer nun día de chuvia e vento, con ondas de ata oito metros, ou mais, na costa galega, e moito vento no interior. Día de reflexión, de música na radio, de internet e teléfono a media asta ou case non operativos. A tecnoloxía nono é todo. Podemos pasar un día ou dous sen ela. Librando espacio, vou creando outro novo para o que veña atrás. Filosofía zen. Quedan ainda moitas cousas das que desfacerme, entre elas, fotos, cartas, papeis…..Quén vai recoñecer as caras de xente que vivíu noutra época? As nosas historias son siñificativas só para nós, todo mais para os nosos fillos. Demasiado material! Chega gardar unha pequena mostra. Ainda que eu me considero unha nostálxica de todo o que desapareceu como os aparellos de fiar a lá, a primeira radio, as miñas zoquiñas primeiras….. Ainda ben que gardei as ferramentas de carpinteiro do meu pai, e a máquina de coser da miña nai. Convertir a palleira nun museo etnolóxico formaba parte dos meus soños e ainda penso que estou a tempo.

PAN NOSO DE CADA DIA....

que cada vez sabemos menos de ti, da túa procedencia...cánto te votamos de menos!
Lémbrome do conto "A galiña e o gran de trigo"..... Sempre me gusta facer alusión a él porque, como todos os contos, amosa unha realidade  que non se nos escapa: é moi doado acudir a comer o boliño de pan pero ninguén tivo tempo para axudar a sembrar o gran de trigo, nin segalo e mallalo, amasalo e fornealo... A xente da miña edade, tamén lembramos aquelas merendas que consistían nunha rebanada de pan con manteiga e azúcar por enriba. Visto dende aquí, semella un manxar case esquecido e moi difícil de recuperar. Mergúllome no inverno co forno quente e o pan levedando. Probo a facer diferentes tipos de pan porque me gusta a variedade en todo nesta vida. Sempre o mesmo, é algo aburrido, así que, internet por medio, busco recetas novas e mesturo fariñas distintas que xunto con outros agredientes, fan que o pan resulte unha novidade no día a día. Se algo aprendín en Irlanda, entre outras cousas, foi o das variedades de pan.  Alí elabórano con iugurte ou leite aceda que lle da un toque moi peculiar. Outra cousa que tomo dos británicos en xeral, é o do pan de molde. Gústame para facer as tostadas, os bocatiños... Por eso case sempre o fago así. Paga a pena só polo arrecendo a pan que se estende por toda a casa e probalo ainda quente, fai as miñas delicias!
Hai días que me sumo na elaboración de diversos productos como xabón, confituras, postres, e non hai por onde coller a cociña ata que todo vai indo ao seu sitio correspondiente e voltamos á normalidade pero con mais satisfacción por ter unha remesa de xabón para todo o ano, para dar e tomar.... Pan e postres que conxelo e vou consumindo aos poucos. É unha maneira de utilizar os froitos da estación e que non se voten a perder, como as cabazas, mazáns, castañas....Así, coas mazáns elaborei moito applestrudel, coas castañas, crema, coas cabazas este pan que nunca tiña feito.
E, o mais importante, ocupar o tempo, distraerme, sentirme activa e capaz de facer todo aquello que quero. Só teño un pequeño problema: o de compartir! polo que o fago de maneira virtual para que os que non traballaron non gran de trigo, se deleiten co resultado visualmente!!!!
Non podía faltar a miña lembranza daquelas tardes de fornada na casa dos veciños, agardando polo pan e polas empanadas, contando contos mentras tanto, sentados no escano ao pé da lareira, vendo cómo abrían o forno para saber se estaba para sacar. Eso, non voltará! Porque aquí acabouse a xente e as casas van quedando valdeiras e o rural quere xente, pero ¿qué xente? Xa non será aquela xente que sabía de todo para a subsistencia. Sabía cómo e cándo semiar, recoller, elaborar..... e con moi poucos medios non contaminantes porque era todo artesanal. Hai soños que fican tras de nós para nunca poder ser soñados. Pero, ainda que non sexa igual, termos a sensación de que as cousas poden voltar a facerse na casa e aproximarse a aquelas que deixaron de ser



O DOUS MIL QUINCE

Deixaches una estela

 Sorprendeume esta leira de xirasois!

que centinea no mar da noite
empezando no inverno
e acabando no inverno.
Fixéchesme avoa por
vez primeira e asomeime
ao palpexar dun ser
que é novo e coñecido.
Leváchesme a unha illa
que explorar e a xente
que se fixo amiga.
Trouxéchesme o mundo

Añadir leyenda

á casa para sentir o
placer de viaxar sen viaxe.
Ocupáchesme con tarefas
da mais diversa índole,
amosándome cousas novas
experencias únicas,
dun espíritu incansable
disposto a aprender.
Agasalláchesme co don
de disfroitar o entorno,
de poder ver o mundo
no prisma do cotidiano.
Ser feliz de estar aquí,
onde nacín, onde me criei,
onde me gustaría morrer.
Leváchesme por onde
me gusta ir, por praias,
por paseos a pe de mar,
pola montaña e polo urbán.
Degustei xantares e compañas
como algo especial de quen,
como eu, non ten outra
vida en común mais que
aquela que me brindan
os meus animaliños.
Percorrín o outono que
se prolongou e ofreceume
froitos exquisitos.
A carón do lume no fogar
sinto calor de vida boa,
que se derrama para servirme.
Aprecio todo o que fuches,
ano que pasou e agardo
entrar con bo pé no que
xa rexe dende horas.
A felicidade emerxe
do saber vivir con pouco.

Fornada de applestrudel (un postre de
Alemania)

A MIÑA ANDADURA COS AMIGOS DO PATRIMONIO DE CASTRO VERDE

O CASTIÑEIRO

Soutomerille de lenda
escasas reliquias deixas
emblemáticas dabondo
de nobreza e fidalguía:
unha igrexa peligrina,
unha pousada derruída,
un cemiterio escondido
e ti, castiñeiro altivo.
O teu souto deuche nome,
a terra, substancia viva;
esculpido na parede
formas parte dunha linde
do Camiño Primitivo
que vai por Soutomerille



Hai uns anos que retornei a miña aldea natal para ocuparme dos meus maiores. Tiven a sorte de poder continuar a miña vida laboral no concello onde nacín. Viña acostumada a facer sendeirismo e votaba en falta algunha actividade así, polo que tratei de enterarme qué grupos había por esta bisbarra que saísen a camiñar. Non sei cómo me falaron de que en Castro Verde había unha asociación deste tipo. Contactei con eles e xa me fixen socia de contado. Parciame que estando tan perto e coñecéndonos a maior parte deles, sería unha boa oportunidade de relacionarme.
Como o seu nome indica, este grupo de xente, ocúpase de cousas interesantes como son a recuperación do patrimonio, dar a coñecer o seu concello, percorrer os seus sendeiros, apreciar as súas árbores, os seus montes, denunciar todo aquelo que vaia en contra da desaparición das moitas reliquias históricas que nel se encontran, de descubrir lugares ocultos, en situación de abandono, limpar os sendeiros, relacionarse con outros Castro Verdes de Portugal e de España, establecer contactos con outros grupos semellantes dos concellos lindeiros cos que se comparten saídas, dar a coñecer acontecimentos de tipo cultural que están ahí para todos, organizar feiras, mostras, celebracións que destacan polo seu carácter local e comarcal.
Trátase dun grupo moi heteroxéneo no que hai artistas, escritores, historiadores, docentes, cregos, músicos.... case todos eles veciños de Castro Verde, aínda que algúns non moren actualmente nesta veciñanza pero que seguen vinculados por moitas razóns e contribúen todos eles co seu facer, coa súa investigación e co seu aprecio polo común e propio que vale a pena conservar e dar a coñecer.
Dende o primeiro día, sentínme ben recibida. Non me resultaron nada alleos, senón, pola contra, moi familiares, coñecidos de coñecidos, amigos de amigos, sabedores de historias que eu tamén coñezo e, sobre todo, galego falantes.
Son nove anos de percorrido, non tan constante como quixera, pero suficiente para sentirme ancorada nesta terra na que nacín, e da que faltei un tempo longo e na que optei por ficar de novo para disfroitar da vida rural e das moitas ventaxas que ofrece a inmersión na plena natureza.
Sentiría ben que este grupo desaparecera algún día por falla de medios ou de persoas que se ocupen do seu funcionamento, traballo que eisixe dedicación, tempo e moitas forza de vontade. Non é doado atopar líderes, persoas dispostas a encargarse de algo desta importancia e transcendencia. Chegado ese caso, votariamos moito de menos este tipo de actividades nas que participamos xente de todas as idades e que nos serve de esparecimento ao mesmo tempo que nos activa a mente e nos cultiva o espíritu.